Άστορ, Κυριακή νωρίς το απόγευμα: κόσμος αράζει στο μπαρ και στο καφέ του σινεμά και περιμένει να μπει να δει τις "Σκηνές από ένα Γάμο" του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν σε επανέκδοση. Ναι, με κρύο, με κορονοϊό και με πιστοποιητικά εμβολιασμού. Έστω κι έτσι, όμως, αυτή η "συνομωσία" των "λίγων" που αψήφισαν όλα τα παραπάνω για να πάνε σινεμά, είναι μια ελπιδοφόρα υπενθύμιση ότι το σινεμά "επιζεί", ότι οι ταινίες του Μπέργκμαν "επιζούν" στο χρόνο παρότι τοποθετημένες δομικά "κόντρα" στους απλοϊκούς, σεμνότυφους και "ηθικολαγνικούς" καιρούς που ζούμε.
Όσο έβλεπα τις "Σκηνές από ένα Γάμο" σκεφτόμουν ακριβώς αυτό το πράγμα: αν θα μπορούσε εν έτει 2022 να "πείσει" μια ταινία σαν κι αυτή το σύγχρονο κοινό. Μια ταινία που μελετά τον "γάμο" ως ένα κοινωνικό φαινόμενο, μια κοινωνική σύμβαση, αλλά και που ευρύτερα μιλάει την ένωση και κατόπιν την αποστροφή ενός άνδρα και μιας γυναίκας ως κάτι πιο βαθύ, πιο οριακό, στην τελική πιο τρομακτικό.
Αυτή η πορεία της ταινίας και του ζεύγους του Γιόχαν και της Μαριάν από την παρατήρηση της μικροαστικής-σοσιαλδημοκρατικής ευτυχίας τους, μέχρι την "εκτροπή" της σε ένα - κάτι σαν- ψυχολογικό θρίλερ, όπου οι ρόλοι διαρκώς εναλλάσσονται, είναι αδιανόητα φρενήρης και έντονη.
Η τρίωρη κινηματογραφική συρραφή των τηλεοπτικών επεισοδίων που σκαρφίστηκε ο Μπέργκμαν κυλάει "νεράκι" και αυτό δεν οφείλεται σε δραματουργικά του τρικ ή στην πλοκή της ταινίας. Οφείλεται στο γεγονός ότι ο Μπέργκμαν σε παίρνει από την καρέκλα του σινεμά και σε τοποθετεί μέσα στο δωμάτιο του Γιόχαν και της Μαριάν. Σαν έναν αόρατο μάρτυρα των δικών τους "σκηνών".
"Σκηνές από ένα Γάμο" - Το πιο τρομακτικό πράγμα στον κόσμο...
Σκηνές που ξεκινούν από την παρατήρηση του τέλους της σχέσης ενός άλλου ζευγαριού: "Δεν υπάρχει πιο τρομακτικό πράγμα από ένα ζευγάρι που μισεί ο ένας τον άλλον" λέει ο Πίτερ, φίλος του Γιόχαν και της Μαριάν, και οι δύο ήρωες που μας συστήθηκαν σαν το "πρότυπο" της γαμήλιας ευτυχίας, νιώθουν αμήχανα βλέποντας τον πόλεμο ανάμεσα στο φιλικό τους ζευγάρι που έχουν καλέσει σπίτι.
Σκηνές που συνεχίζουν μέσα από την διακριτική και μεθοδική παρατήρηση του Μπέργκμαν στους μικρούς καθημερινούς παράγοντες που ξεδιπλώνουν την κρίση στον γάμο της Μαριάν και του Γιόχαν. Ο Γιόχαν συνομιλεί με μια συνάδελφο του που του "χτυπάει" μέσα στα μούτρα ότι όλοι περίμεναν από αυτόν να γίνει κάτι καλύτερο. Η Μαριάν αναλαμβάνει το διαζύγιο μιας γυναίκας που της εξομολογείται με ψυχρότητα και απάθεια πως εδώ και χρόνια ο γάμος της ήταν μια "σύμβαση" που απλώς περίμενε να παρέλθει ο χρόνος διάρκειας της.
Η υπόνοια της κρίσης του γάμου της γίνεται βεβαιότητα και όταν έρχεται εκρήγνυται στη μεγάλη οθόνη με ένταση και ηλεκτρισμό που ελάχιστα άλλα κινηματογραφικά έργα έχουν κατορθώσει να αγγίξουν στην ιστορία του σινεμά.
"Σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, στη μέση της νύχτας"
Ο Μπέργκμαν αγκαλιάζει τις αντιφάσεις του Γιόχαν και της Μαριάν και πάνω σε αυτές τις αντιφάσεις στήνει ένα εγκεφαλικό "παιχνίδι" με το κοινό, αλλά και με τους ίδιους τους ήρωες της ταινίας του. Οι εναλλαγές της ισχύος σε αυτό το παιχνίδι είναι συνταρακτικές και απρόβλεπτες. Όπως και η έμφυλη διάσταση τους που πολύ έμμεσα θίγεται - αν σκεφτεί κανείς πως μιλάμε για ένα έργο των early 70s.
Η βεβαιότητα και η αυταρέσκεια του Γιόχαν θα δώσουν τη θέση τους στον κυνισμό και την υπερφίαλη βεβαιότητα ότι είναι αδιαφιλονίκητος "ισχυρός" στη "μάχη" με τη Μαριάν. Την Μαριάν που περνάει διαρκώς από την ευθραυστότητα, στην καρτερικότητα, μέχρι που η καρτερικότητα θα δώσει τη θέση της σε έναν "φεμινιστικό" δυναμισμό, μια αίσθηση "υπέρβασης" των καταπιεστικών δεσμών που ο Γιόχαν ή ο κάθε άνδρας μπορεί να της επιβάλλει. Τότε ο Γιόχαν θα δει τον ανδρισμό του να αμφισβητείται. Ευνουχισμένος και παραλυμένος μπροστά στη θέα της ήττας του, καταρρέει, γίνεται ένα βίαιο κτήνος.
Όμως, μπορεί τελικά ποτέ ο κύκλος του Γιόχαν και της Μαριάν να κλείσει; Η απάντηση του Μπέργκμαν είναι σαφώς αρνητική. Η αγάπη υπάρχει επειδή ταυτόχρονα υπάρχει και το μίσος. Η σεξουαλική επιθυμία, επειδή υπάρχει η σεξουαλική αποστροφή. Η τρυφερότητα επειδή υπάρχει η βία. Μια μάταιη πορεία μετατόπισης από το φως στο σκοτάδι. Χωρίς νικητές - αλλά με αμφότερους ηττημένους και τραυματισμένους, μόνο με τη βεβαιότητα της αβεβαιότητας σε "ένα σκοτεινό δωμάτιο, χωρις πολλα λόγια, στη μέση της νύχτας"
Διαβάστε εδώ τι είχαμε γράψει για το αμερικάνικο τύποις remake των "Σκηνών" με τον Όσκαρ Άιζακ και την Τζέσικα Τσαστέιν.