Ex Machina: Όπως πιθανά έχετε καταλάβει μας αρέσουν πολύ τα θέματα που έχουν να κάνουν με φύλο, τεχνητή νοημοσύνη και γενικά με την επιστήμη, την τεχνολογία και την κοινωνία.
Αναμφίβολα, ζούμε στην εποχή την ραγδαίων τεχνολογικών επαναστάσεων, όπου τα ερωτήματα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη ολοένα και περισσότερο μας απασχολούν. Η ταινία βασίζεται σε μια εκδοχή της ιδέας του Alan Turing πως ένας υπολογιστής (τύπου ΑΙ) μπορεί να σκεφτεί και να ενεργήσει όπως ένας άνθρωπος. Στο σύνολο της ταινίας προσπαθεί να γίνει η διαπίστωση αν ο Caleb, μπορεί να εμπιστευτεί ένα ρομπότ όπως έναν άνθρωπο.
Όλη η ταινία έχει ως βασικό άξονα διάφορα νοητικά πειράματα τα οποία έχουν καταγραφεί στην ιστορία της Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας και του νου. Για παράδειγμα προσπαθεί η πρωταγωνιστής να καταλάβει αν η Ava (το ανθρωποειδές) έχει συνείδηση και μέσα από αυτό το ερώτημα αναδύονται αντικρουόμενες απόψεις όπως αυτή του φιλοσόφου John Searle που υποστηρίζει ότι δεν μπορούμε να κατασκευάσουμε ένα αντικείμενο το οποίο να μπορεί να μιμηθεί πλήρως τις ικανότητες ενός άλλου, ιδίως όταν δεν έχουμε πλήρη εικόνα των νευρικών και εγκεφαλικών του διαδικασιών.
Ένα ερώτημα που έχουμε εμείς σε σχέση με την ταινία αλλά και γενικά είναι κατά πόσο μπορεί να κατασκευαστεί η συνείδηση? Η ταινία προσπαθεί να αναδείξει την κατασκευή της συνείδησης του ρομπότ, ως μια διαδικασία ανθρώπινης εργασίας και συγκεκριμένου πλαισίου και περιβάλλοντος. Τα δεδομένα που αποτελούν την Ava είναι αποτέλεσμα ανθρώπινου νου, σχεδιάζονται και παράγονται από αυτόν, με βάση τις ανάγκες που θέλουν να εξυπηρετήσουν, ωστόσο όλα διαρκώς παίρνουν μια τελείως διαφορετική πλοκή. Το όλο πλαίσιο της ταινίας εντάσσεται στο πλαίσιο της κοινωνικής κατασκευασιοκρατίας (γιούπι) παρόλο που θέλει να αναλύσει ένα σκληρά λογοθετικιστικό σύστημα τεχνολογίας.
Αναμφίβολα, ζούμε στην εποχή την ραγδαίων τεχνολογικών επαναστάσεων, όπου τα ερωτήματα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη ολοένα και περισσότερο μας απασχολούν. Η ταινία βασίζεται σε μια εκδοχή της ιδέας του Alan Turing πως ένας υπολογιστής (τύπου ΑΙ) μπορεί να σκεφτεί και να ενεργήσει όπως ένας άνθρωπος. Στο σύνολο της ταινίας προσπαθεί να γίνει η διαπίστωση αν ο Caleb, μπορεί να εμπιστευτεί ένα ρομπότ όπως έναν άνθρωπο.
Όλη η ταινία έχει ως βασικό άξονα διάφορα νοητικά πειράματα τα οποία έχουν καταγραφεί στην ιστορία της Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας και του νου. Για παράδειγμα προσπαθεί η πρωταγωνιστής να καταλάβει αν η Ava (το ανθρωποειδές) έχει συνείδηση και μέσα από αυτό το ερώτημα αναδύονται αντικρουόμενες απόψεις όπως αυτή του φιλοσόφου John Searle που υποστηρίζει ότι δεν μπορούμε να κατασκευάσουμε ένα αντικείμενο το οποίο να μπορεί να μιμηθεί πλήρως τις ικανότητες ενός άλλου, ιδίως όταν δεν έχουμε πλήρη εικόνα των νευρικών και εγκεφαλικών του διαδικασιών.
Ένα ερώτημα που έχουμε εμείς σε σχέση με την ταινία αλλά και γενικά είναι κατά πόσο μπορεί να κατασκευαστεί η συνείδηση? Η ταινία προσπαθεί να αναδείξει την κατασκευή της συνείδησης του ρομπότ, ως μια διαδικασία ανθρώπινης εργασίας και συγκεκριμένου πλαισίου και περιβάλλοντος. Τα δεδομένα που αποτελούν την Ava είναι αποτέλεσμα ανθρώπινου νου, σχεδιάζονται και παράγονται από αυτόν, με βάση τις ανάγκες που θέλουν να εξυπηρετήσουν, ωστόσο όλα διαρκώς παίρνουν μια τελείως διαφορετική πλοκή. Το όλο πλαίσιο της ταινίας εντάσσεται στο πλαίσιο της κοινωνικής κατασκευασιοκρατίας (γιούπι) παρόλο που θέλει να αναλύσει ένα σκληρά λογοθετικιστικό σύστημα τεχνολογίας.
Το Ex Machina έρχεται να εξετάσει και το ζήτημα του φύλου σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη. Στην ταινία κυριαρχούν δύο απόψεις σε σχέση με το φύλο, αυτή της κοινωνικής κατασκευής του φύλου, και αυτή της ουσιοκρατίας του φύλου (gender essentalism, μας αρέσει καλύτερα). Αν και το ζήτημα ενός γυναικείου ρομπότ, από μόνο του έρχεται να αναδείξει ότι το φύλο κατασκευάζεται και είναι ένα σύνολο κοινωνικά κατασκευασμένων ενεργημάτων που τα μαθαίνουμε από την αρχή της ζωής μας (και στην προκειμένη περίπτωση η Ava, «σχηματίζεται» από έναν επιστήμονα λευκό άντρα με ένα υψηλό κοινωνικό status, γεγονός που αναδεικνύει πολλά στερεότυπα ως προς το πρίσμα το οποίο η Ava κατασκευάζεται. Το ρομπότ της ταινίας κατασκευάζεται υπό το πρίσμα της αντρικής κυριαρχίας, της αντίληψης της οποίας έχουν οι άντρες για τις γυναίκες. Το σχήμα «άντρας που πέφτει στην παγίδα της γυναίκας αράχνης (ή ρομπότ τελοσπάντων) είναι ένα αρκετά κλασσικό σχήμα, στο σινεμά, αλλά και στην ζωή γενικά.
Αυτό που θέλουμε να πούμε καταληκτικά είναι ότι η επιστήμη και η τεχνολογία αποτελούν μια αντανάκλαση του τρόπου θέασης που εμείς οι ίδιοι έχουμε για διάφορες αναλυτικές κατηγορίες της ζωής.
γράφει η Άσπα Πανωμερίτη