Γυρισμένο στα χρόνια της πανδημίας και στην Ελλάδα της "μετά" ( ; ) μνημονίου περιόδου, το "18" του Βασίλη Δουβλή, παρά την αναιμική του κινηματογραφικότητα και τις "χτυπητές" του αδυναμίες, αποτελεί ένα τίμιο, γνήσιο και τελικά απολύτως αναγκαίο - για πολλούς και διαφορετικούς λόγους - δείγμα σύγχρονου, βαθιά πολιτικού και τρομακτικά προσιτού στα θέματα, στα πρόσωπα και στις αναπαραστάσεις του ελληνικό σινεμά.
Αναγκαίο αρχικά γιατί μοιάζει πλήρως απελευθερωμένο από τα "δεσμά" της arthouse εγχώριας κινηματογραφικής αισθητικής. Είναι μια ταινία που επιλέγει να αξιοποιήσει κώδικες επικοινωνίας αληθινούς και ανεπιτήδευτους - σινεμά του "δρόμου" και όχι του δημιουργού, αλλά και σινεμά που ευτυχώς - σε αντίθεση με την πλειονότητα των ταινιών του νέου ελληνικού σινεμά - έχει σεναριακό μπούσουλα, έχει πλήρη επίγνωση του σκοπού του και παρά τα τεχνικά εμπόδια και τις κατά τόπους αστοχίες του ξέρει που θα οδηγήσει τον θεατή.
Σε μια λαϊκή γειτονιά - λογικά κάπου στο Πέραμα - ενώ ο κορονοϊός επελαύνει, ενώ ο κόσμος ασφυκτιά έγκλειστος στα στενά του διαμερίσματα μην ξέροντας τι θα του ξημερώσει κι ενώ ένα γενικευμένο αίσθημα ξεχαρβαλώματος, οργής, έντασης και βίας αναδύεται, μια "συμμορία" ακροδεξιών μαθητών κάνει τα βράδια επιδρομές σε σπίτια μεταναστών, προκαλεί φθορές σε κτίρια και σε αυτοκίνητα, επιτίθεται σε ομοφυλόφιλους και σε "ανθέλληνες" καλλιτέχνες του δρόμου. Η ανατρεπτική αλληλουχία των εξελίξεων, η εμπλοκή τρίτων καθοριστικών προσώπων και το γενικευμένο κλίμα οργής, πόνου και αβεβαιότητας, θα οδηγήσει αυτό τον μικρόκοσμο στα όρια του.
Τι θαυμάζεις στο "18"; Αρχικά την μεθοδική γραφή του Δουβλή πάνω στην ανάπτυξη των κεντρικών ηρώων της ταινίας. Παιδιά της διπλανής πόρτας, πρόσωπα και συμπεριφορές οικείες και γνώριμες μέσα από ένα σενάριο που ξέρει πολύ καλά να σκιαγραφήσει τις μικρές και μεγάλες αλλαγές στη δράση αυτών των προσώπων. Ιδιαιτέρως ο ρόλος του Ηλία - του μεγαλύτερου ηλικιακά μέλους της "συμμορίας" - αποδίδεται και εκτελείται υποδειγματικά από τον Νικολάκη Ζεγκίνογλου ο οποίος ξεχωρίζει από ένα κατά τα άλλα αξιοπρεπές καστ νεαρών ηθοποιών.
Ο Δουβλής γνωρίζει τα τεχνικά όρια και τους περιορισμούς μιας εμφανώς "φτωχής" παραγωγής και για αυτό επιλέγει να είναι μετρημένος και ταυτόχρονα να πατήσει πάνω σε ένα μεστό και "οικονομικό" μοντάζ που "σώζει" την ταινία από τον κίνδυνο "αμήχανων" εκτροπών (βλ. την σκηνή "σύγκρουσης" στον σχολικό αγώνα μπάσκετ που στο τσακ την γλίτωσε από μια "παρωδία" του "American History X").
Η αμηχανία παρόλα αυτά δεν λείπει όταν το φιλμ, αφήνει για λίγο στην άκρη τους χαρακτήρες του και αποπειράται να ρίξει κλεφτές ματιές στο κοινωνικό-πολιτικό πλαίσιο που γεννά τη βία των ηρώων. Η νοητή σύνδεση της περιόδου της οικονομικής κρίσης με την Ελλάδα της πανδημίας που τελικά δεν είναι καθόλου διαφορετική είναι εύστοχή και καίρια. Όπως και το γλυκόπικρο και αβέβαιο πλάνο μιας πινακίδας που αναγράφει την φράση "Η Αρχή της Ελπίδας" - μιας ελπίδας που στο φιλμ θα γεννηθεί μέσα από την πιο τραγική κορύφωση των γεγονότων. Εύστοχα είναι επίσης και τα σύντομα "περάσματα" στις ζωές των "ενηλίκων" ηρώων που μοιάζουν χαμένοι, άδειοι και αποπροσανατολισμένοι.
Όταν όμως η ταινία αποπειράται να καταπιαστεί με τα βαθύτερα αίτια της κοινωνικής κρίσης που αφηγείται, δυστυχώς σκοντάφτει εμφανώς στον διδακτισμό και στην απλούστευση. Το "18" μας δείχνει αλλά δεν μας εξηγεί. Μας περιγράφει αλλά δεν κεντράρει σε αυτό που θέλει να δούμε πίσω από την περιγραφή του. Λειτουργεί περισσότερο σαν μια διακπεραιωτική παρουσίαση μιας πλευράς της ελληνικής πραγματικότητας που μπορεί να κερδίσει μεν το χειροκρότημα ή την εκτίμηση μας, αλλά δεν μπορεί να γίνει "τομή" ανάλυσης και ερμηνείας μιας έτσι κι αλλιώς δυναμικής και εύθραυστης κοινωνικής συνθήκης.
Και μπορεί τελικά το "18" να μην απαντά στο "γιατί", αλλά δίνει την πιο γλυκιά απάντηση στο "πώς" θα ξεφύγουμε από το σκοτάδι και την ασχήμια - έστω και πρόσκαιρα, μέσα από την υπέροχη σκηνή διαφυγής ενός αγοριού και ενός κοριτσιού στη θάλασσα. Εκεί που τα ζεστά και ερωτικά χρώματα του καλοκαιρινού ήλιου θα σηματοδοτήσουν και την αβέβαιη υπέρβαση του ζοφερού παρόντος.
γράφει ο Θοδωρής Λέννας